Geschiedenis van melk

Melkmeid
Dit is De Melkmeid van Johannes Vermeer (Rijksmuseum, Amsterdam). Het meisje op het schilderij is een keukenmeid die melk uitgiet in een schaal. Waarschijnlijk diende deze melk om pap van te maken.Vanwege de beperkte houdbaarheid werd melk in vroeger tijden vooral verwerkt tot boter, kaas en pap. De pap bestond uit melk of karnemelk granen (boekweit, havermout) of gort.

De herkomst van het woord zuivel heeft hier ook mee te maken. Het gaat terug op suval, dat bij onze Germaanse voorvaderen ‘brij’ betekende en dat verwant is met supa (drinken of zuipen) en supon (soep).
Melkmeisjes
In vroeger eeuwen brachten boeren en melkmeisjes de melk in de stad, direct van het land. Pas aan het eind van de 19e eeuw, met de komst van de eerste melkinrichtingen, veranderde dat. Daar werd de melk van veehouders verzameld, koel bewaard en in koperen kannen overgegoten. Daarmee gingen de melkventers door de straten. Er werd toen ook melk verkocht in zogenaamde melksalons, een soort café waar glazen melk werden getapt.

Melkman
Na de melkventer kwam de melkman of melkboer. Tot in de jaren zestig van de twintigste eeuw tapten zij losse melk in kannen of schalen aan de huisdeur. Daarnaast verkochten ze melk in flessen. Tegenwoordig wordt de meeste melk in de supermarkt verkocht.

Toetjes
Tot in de jaren vijftig van de twintigste eeuw werden de meeste 'zuiveltoetjes' thuis gemaakt. Daarna werd het assortiment melkproducten in de supermarkt enorm uitgebreid. Het gebruik van yoghurt en vla als toetjes in plaats van pap maakte toen een grote opgang. Daarnaast kwamen allerlei andere toetjes op de markt.

Vla
Sinds de 18e eeuw wordt er al vla (of: vlade) als koud nagerecht gegeten. Het was gemaakt van melk, suiker, eieren en cacao of vruchten. Het Nederlands Zuivelbureau bedacht in 1963 de vla-flip, die zo populair werd dat hij in het woordenboek werd opgenomen: “vloeibare spijs die bestaat uit yoghurt, vla en limonade, geserveerd in een glas”.

Yoghurt
Sinds het begin van de 20e eeuw is yoghurt in Europa bekend. Het product stamt uit het Nabije Oosten; de Turkse naam is yo(gh)urt (de gh wordt niet uitgesproken). In Nederland kwam het gebruik van yoghurt vooral na 1950 op gang; tegenwoordig zijn we de grootste yoghurteters van Europa, met jaarlijks ruim twintig kilo per persoon. Tweederde van de consumptie bestaat uit naturel-yoghurt.

Op zuivelgeschiedenis.nl is nog veel meer te zien en te lezen over de geschiedenis van zuivel.