Koe

Wat wil jij weten van de koe?

Je kunt wel 1 miljoen vragen bedenken over de koe. Of nou, misschien duizend.
Best veel eigenlijk. Hieronder vind je de antwoorden op een deel van al die vragen.

Heb jij nog een vraag die er niet tussen staat?
 Mail ons, dan krijg je antwoord en als ie leuk genoeg is, komt jouw vraag op de site te staan

Alles over de Koe (25)

En mens is een zoogdier. En een koe ook. Daarom geeft een koe pas melk als ze een baby heeft gekregen. Die baby noemen we een kalf. Als het kalfje 1 jaar oud wordt, dan heet ze een pink.
Krijgt de pink zelf een kalfje, dan noemen we haar een Vaars.
En krijgt de Vaars dan nog meer baby’s, dan heet ze een koe.

Dus de volgorde is: Kalf – Pink – Vaars – Koe.

Heel veel!
In Nederland zijn tientallen verschillende soorten koeien.
De meeste van die koeien zijn zwart-wit of rood-wit.
Deze koeien zijn allemaal van het ‘soort’ Holstein en we noemen ze Zwartbont of Roodbont.
Een koeiensoort noemen we een ras.
In Nederland hebben we koeien die bij de boer wonen..
Een groot deel van deze koeien zorgt voor melk. Andere koeien geven geen melk, maar worden grootgebracht voor het vlees.
En de koeien die bijvoorbeeld op de hei staan, of in een bos zorgen dat het gras een beetje netjes wordt bijgehouden. Zij zijn eigenlijk de grasmaaiers van de natuur.

Kun je rekenen? Reken dan mee.

In Nederland hebben we zo’n 1,7 miljoen melkkoeien.
Die gaven samen ongeveer 14,5 miljard (!) kilo melk in een heel jaar.
Kilo? Ja, dat geven ze aan in kilo’s.
 Maar dat maakt ons niks uit. Voor het gemak zeggen we dat 1 kilo melk hetzelfde is als 1 liter melk. 
Dus 14,5 miljard liter melk gedeeld door 1,7 miljoen koeien.
En dat is?
 Ongeveer 8500 liter melk per koe.
Per jaar.
 Da’s zo’n 25 liter per dag.
 Dat zijn 25 pakken melk. Per koe. Per dag. Jammie!

Melk komt uit de uier van de koe. 
Elke koe heeft één uier met vier spenen.
Vroeger melkte de boer met de hand, twee keer per dag. Een keer ’s morgens heel vroeg en een keer aan het begin van de avond.
Nu bepalen de meeste koeien zelf wanneer zij gemolken worden.
Dat gaat vaak met een melkrobot.
De robot ziet welke koe klaar staat en weet precies waar de uier van deze koe zitten.
Weet je hoe dat komt?
Omdat de koe een halsband met een chip draagt, waarin allerlei informatie zit over die koe.
De robot zet zuigers aan de spenen en haalt zo de melk uit de koe.

Gemiddeld geeft een koe ongeveer 25 liter melk per dag.
Dat is net zoveel als 25 pakken melk.

Om te beginnen weegt een koe gemiddeld zo’n 650 kilo.
Dat is ongeveer 10 keer zo zwaar als een mens.
Dus moet zij ook 10 x zoveel eten.
Maar een koe eet nog veel meer… ongeveer 40 kilo gras per dag!
En nog een kilootje of 20 mais en krachtvoer.

Als je zoveel eet, kun je ook heel veel melk maken.

Net als alle zoogdieren (dus ook net als mensen), geven koeien pas melk als ze een baby hebben gekregen; een kalf.
Een koe krijgt haar eerst kalfje zo’n beetje als ze twee jaar oud is.
De koe heet dan trouwens nog geen koe, maar een Vaars.

De meeste koeien zijn dus tussen 2 en 3 jaar oud als ze melk gaan geven.

Een koe wordt twee keer per dag gemolken. Eén keer vroeg in de ochtend, en één keer aan het eind van de middag of in het begin van de avond.
Vroeger melkte de boer de koeien zelf met de hand. Maar gelukkig is het nu makkelijker voor de boer. Het melken wordt nu gedaan door een melkmachine. En de meeste koeien in Nederland mogen nu ook zelf weten wanneer ze gemolken willen worden.
Ze lopen dan naar de melkrobot en die weet precies welke koe hij voor zich heeft.
Dat komt omdat elke koe een halsband draagt met een chip.
De robot kan die chip lezen en ziet zo precies hoe vaak de koe vandaag al is gemolken. Slim hè?!

Koeien eet heel veel. Het grootste deel van haar dagelijks menu bestaat uitgras.
In de maanden dat de koeien in de wei staan, van april tot en met oktober, kunnen ze dit zelf grazen. Met hun lange, ruwe tong pakken ze het gras en werken het naar binnen.
Als koeien in de stal staan, eten koeien gras dat door de boer is gemaaid.
Kuilgras heet dat, want de boer heeft het opgeslagen in een kuil, onder plastic.
Maar gras is niet het enige dat koeien eten. 
Koeien eten ook snijmais. Ze zijn er gek op. Gras en mais is het belangrijkste voer voor de koe. Dit voer wordt ook wel ruwvoer genoemd. Maar om ervoor te zorgen dat de dames sterk blijven, eten ze ook wat krachtvoer. Kilootje of 5 per dag. Krachtvoer zit vaak in brokjes en is dus een soort snoep voor ze. Een uitgebreid menu dus. Van 60 kilo per dag. Veel hè?! Ja, maar door dat gezonde eten geven ze ook extra lekkere melk.

Daar zit je dan met je 4 boterhammetjes en je glaasje melk.
Alles op?
Mooi zo, buikje vol.
Moet je die koe eens zien.
Die eet de hele dag door.
Vooral gras.
Zo’n 60 kilo per dag.
En als toetje nog wat mais en krachtvoer.
Dat is totaal zo’n kilootje of 80.
Dat is net zoveel als je vader weegt. Als ie niet te dik is…

Als je zoveel eet als een koe, dan kan 1 maag dat nooit verwerken.
Een koe heeft dus 4 magen.
Zonder te kauwen slikt de koe zijn eten door. Dit voedsel (vooral gras) komt eerst in de pens, dat is de grootste maag van de koe.
Als die pens vol is, komt het gras in kleine stukjes terug in de bek van de koe.
Nee, dat is niet vies, dat hoort zo.
De koe kauwt dit eten nog een keer en slikt het weer door.
Dan is het klein genoeg voor de netmaag. Hier wordt het verteerd en gaat het zelf door naar de boekmaag. Deze derde maag haalt het vocht uit het voedsel.
Daarna wordt het eten in de lebmaag heel fijn gemaakt, zodat het door kan naar de darmen van de koe.
De darmen halen alle belangrijke voedingsstoffen uit het gras en zorgen dat die in het bloed van de koe komen. Via het bloed komen die voedingsstoffen op alle plekken van het lichaam waar de koe ze nodig heeft. Ook in de uier. En daar maakt de koe er melk van. Dus in die melk zitten allemaal goede voedingsstoffen.
Het is een heel bijzonder proces.

Of koeien met elkaar kunnen praten?
Nee. Praten niet, want daarvoor moet je woorden kennen en dat is nog nooit ontdekt.
Maar in het hoofd van een koe zit een brein met net zoveel kronkels en verbindingen als in het onze. Het brein van de koe is in verhouding groter dan dat van een kat of een hond. En dom zijn ze dus ook niet. Voorbeeld? Koeien weten bijvoorbeeld na een paar keer wanneer ze gemolken moeten worden en waar ze dan naartoe moeten lopen. En dat ze bij een bepaalde automaat in de stal brokjes krachtvoer kunnen halen voor een lekkere snack. Daarmee kunnen ze oorzaak en gevolg onderscheiden en daarvoor moet je behoorlijk intelligent zijn. 
Maar praten is weer wat anders. Communiceren doen ze waarschijnlijk wel. Als je een koe hoort loeien, luister dan goed. Want de ene boe is de andere niet. Koeien kunnen ‘op niveau’ communiceren. Wetenschappers zijn erachter gekomen dat er verschil zit tussen loeien uit bijvoorbeeld vrolijkheid of boosheid.

In principe krijgt elke koe kinderen, die noemen we kalfjes.
Maar net als bij mensen is niet elke koe vruchtbaar. Een koe die niet vruchtbaar is, krijgt geen kalfjes en gaat dus geen melk geven.

Een pas geboren kalfje drinkt de eerste paar dagen de melk van haar moeder koe. Dat is speciale melk die extra gezond is, waardoor een pasgeboren kalfje goed is beschermd tegen ziektes en infecties. Die melk voor het pasgeboren kalfje heet biest.

Dat weten we eigenlijk niet precies. In Nederland zie je meestal zwarte koeien met witte vlekken. Uit het verleden blijkt dat deze koeien heel goed melk kunnen maken en geven. Ze heten officieel Holstein zwartbont koeien. Van dezelfde familie komen de Holstein roodbont koeien. Dat zijn dus een soort zusjes, maar daar zijn er minder van. Ze zijn groot, vaak mager en dat hoort bij een echte melkkoe. En die witte vlekken? Ja dat hoort gewoon bij deze koeien. Net als sommige mensen wit zijn en anderen donker.
Er wonen trouwens nog tientallen andere soorten koeien in Nederland.

Iedere koe in Nederland moet zulke gele ‘oorbellen’ dragen, dat noemen ze een oormerk. Ze zijn het paspoort van de koe, want net als mensen moet elke koe geregistreerd zijn. Als er een kalfje is geboren meldt de boer het kalfje aan bij een centrale instantie die bijhoudt waar alle koeien zijn. De veehouder krijgt dan twee gele oormerken opgestuurd met een nummer en een streepjescode en die doet hij in de oren van het kalfje. Zo weten we dus altijd waar de koe is geboren, en waar ze woont. En kun je haar dus altijd achterhalen als dat nodig is.

Dat klopt niet. Koeien staan in een groot deel van Nederland staan niet altijd in de stal. Heel veel koeien zijn van april tot en met oktober vaak buiten om lekker vers gras te eten. Behalve als het heel hard regent of als het echt heel heet is. Want dan staan de koeien liever binnen met de airco aan. Ja, die hebben ze in de stal!
Sommige melkveehouders kunnen hun koeien niet altijd in de wei laten grazen. Dat komt omdat ze te weinig land hebben voor al hun koeien. In de winter staan alle koeien binnen en dan eten ze voornamelijk gemaaid gras van het land. Als zo’n boer z’n koeien zomers al het gras laat opeten, dan kan hij geen gras meer van zijn land halen om in de winter aan de koeien te geven. Daarom houdt hij ze vaker binnen om het hele jaar eten voor zijn koeien te hebben.
Maar gelukkig staan verreweg de meeste koeien een groot deel van het jaar lekker buiten!

Jazeker. Als de melkveehouder (boer) genoeg land heeft, dan laat hij zijn koeien graag de wei in.
Maar soms niet. Bijvoorbeeld als hij te weinig land heeft. Of als het, zoals tegenwoordig wel eens gebeurt in ons land, veel te warm is. Dan kiest de boer er bijvoorbeeld voor om zijn koeien alleen ‘s morgens vroeg buiten te laten staan en pas ’s avonds weer, als het een beetje afgekoeld is. En in de stal heeft de boer vaak grote ventilatoren, dat is voor de koeien veel lekkerder in die hitte. Maar als het niet zo warm is, is de koe het liefst buiten in de wei. Je moet naar eens gaan kijken als de koeien in april voor het eerst na de winter weer de wei in gaan. Dan zijn ze super vrolijk en springen ze.

Een koe is maar zo’n 20-30 minuten per dag in diepe slaap. En dat halfuurtje is dan ook nog eens opgedeeld in meerdere ‘hazenslaapjes’ van zo’n 4 minuten per keer. Ongelooflijk hè, maar een koe heeft blijkbaar niet meer slaap nodig. Een koe slaapt trouwens op haar zij. In die slaapligging is haar slokdarmuitgang geblokkeerd. Daarom houdt ze dat slapen niet lang achter elkaar vol.

Natuurlijk kun je tegen koeien praten.
Alleen kunnen ze niet terug praten, dus het is een beetje een ongezellig gesprek.
En toch: het is niet ondenkbaar dat als je vaak tegen koeien praat, dat ze daar dan iets bij voelen. Bijvoorbeeld als je steeds lieve dingen zegt. Dat zullen ze vast wel merken. Net als bij de meeste andere dieren. En mensen.
Maar zeker weten doen we het niet.

Dat hangt een beetje van de boer af. Op sommige boerderijen staan zoveel koeien dat het onmogelijk is voor elke koe een naam te bedenken en die ook nog eens te onthouden. Maar boeren die wat minder koeien hebben, geven hun zwart-witte meiden wel een naam. Berta 10 bijvoorbeeld. Of Greta 21. Waarom die getallen? Omdat boeren hun koeien vaak een makkelijke naam willen geven. En dan kiezen ze voor dezelfde naam als een andere koe. En door dat getal weten ze welke koe Greta 21 is. En welke Greta 22.
Weet je trouwens dat iedereen dacht dat onze koning Willem 4 zou gaan heten toen hij gekroond werd? Dat kwam omdat Nederland al koning Willem 1, Willem 2 en Willem 3 heeft gehad vroeger. Maar dat wilde hij niet. ‘Ik wil geen naam met een getal’, zei hij, ‘ik ben toch geen koe?’ Daarom heet onze koning Willem-Alexander.

Eten. Dat is eigenlijk het simpelste antwoord. En het klopt ook. Een koe is bijna de hele dag aan het eten of herkauwen. Eerst eet ze zoveel gras tot haar maag vol is. Dan komt dat gras terug in haar bek en gaat ze ongeveer 8 uur lang herkauwen. Daarnaast poept ze zo’n 18 keer per dag, plast ze 10 keer en drinkt ze nog 100 liter water. Best een druk leventje eigenlijk. Misschien slaapt ze daarom maar maximaal een half uur per dag.

Jazeker! De Hollandse zwartbont koe is een hele goede melkkoe. Nederlandse boeren leveren daarom ook heel veel melk aan het buitenland. Maar dat is niet genoeg voor iedereen die melk wil hebben. Daarom worden ook veel Nederlandse zwartbont koeien aan het buitenland verkocht.

Vier uiers? Je bedoelt vier spenen. Een koe heeft maar 1 uier. En elke uier heeft 4 spenen. En waarom 4 spenen? Dat weten we niet. Kijk, als een koe nou 4 kalfjes zou kunnen krijgen, dan hebben alle kalfjes 1 speen, dus dat zou logisch zijn. Maar een koe krijgt meestal maar 1 kalf en heel soms 2. Dus dan zou je zeggen: 2 spenen is genoeg. En toch heeft ze er 4. Vreemd. Dus we kunnen alleen maar zeggen: het koeienras had heel lang geleden misschien 4 spenen nodig. En ze heeft die 4 spenen altijd gehouden, maar nu zijn ze eigenlijk niet meer nodig. Het is trouwens wel handig voor het melken. Want doordat de 4 spenen tegelijk worden gemolken, is alle melk eerder uit de uier en kan de koe lekker snel weer andere dingen doen.

Als een koe een kalfje heeft gekregen, dan geeft het nog zo’n tien maanden melk. Maar daarna is het afgelopen. Dus als de boer wil dat de koe weer melk gaat geven dan moet hij ervoor zorgen dat de koe weer zwanger wordt. Gelukkig zijn koeien elke drie weken vruchtbaar, dus dat moet lukken. En zodra het kalfje er is, geeft moeder koe weer lekkere verse melk!

Wat een vieze vraag! Nee hoor, valt best mee. Koeien moeten inderdaad poepen, net als mensen. Alleen ietsje meer. Hoeveel kilo weten we niet precies, maar als je ongeveer 70 kilo gras per dag eet, poep je veel. We weten wel dat een koe zo’n 18 keer (!) per dag poept. Dat noemen we een koeienvlaai. Het ziet er een beetje vies uit misschien, maar het is veel schoner dan de meeste mensenpoep. Omdat koeien vegetarisch zijn.

Load More