Koe

Wat wil jij weten van de koe?

Je kunt wel 1 miljoen vragen bedenken over de koe. Of nou, misschien duizend.
Best veel eigenlijk. Hieronder vind je de antwoorden op een deel van al die vragen.

Heb jij nog een vraag die er niet tussen staat?
Mail ons, dan krijg je antwoord en als ie leuk genoeg is, komt jouw vraag op de site te staan!

Load More

Alles over de Koe (26)

Vraag maar aan je moeder…
Pas toen jij was geboren, kreeg ze melk in haar borsten. Echt waar!

En net als bij een mens, geeft een koe pas melk als zij een baby heeft gekregen: een kalfje.
Als het kalfje 1 jaar oud wordt, dan heet ze een pink.
Maar dan komt het grote verschil: een koe kan veel eerder baby’s krijgen dan mensen.
Krijgt de pink zelf een kalfje, dan noemen we haar een Vaars.
En krijgt de Vaars dan nog meer baby’s, dan heet ze een koe.

Dus de volgorde is: Kalf – Pink – Vaars – Koe.

Om veel melk te kunnen maken, moet een koe elk jaar een kalfje krijgen.

Wow, heel veel!
In Nederland zijn tientallen verschillende soorten koeien.
De meeste van die koeien zijn zwart-wit of rood-wit.
Deze koeien heten Holstein, Zwartbont of Roodbont.

Een koeiensoort noemen we een ras.
In Nederland hebben we koeien die bij de boer wonen, maar ook in natuurgebieden.
Een groot deel van de koeien zorgt voor melk.

Andere koeien geven geen melk, maar worden grootgebracht voor het vlees.

En de koeien die bijvoorbeeld op de hei staan, of in een bos zorgen dat het gras een beetje netjes wordt bijgehouden. Zij zijn eigenlijk de grasmaaiers van de natuur.

Kun je rekenen? Reken dan mee.
In 2016 hadden we 1,7 melkkoeien in Nederland.
Die gaven samen ongeveer 14,5 miljard (!) kilo melk in een heel jaar.
Kilo? Ja, dat geven ze aan in kilo’s.
Kan ons niks schelen. Voor het gemak gaan wij ff uit van 1 kilo = 1 liter.
Dus 14,5 miljard liter melk gedeeld door 1,7 miljoen koeien.

En dat is…?
Ongeveer 8500 liter melk per koe.
Per jaar.
Huh?
Da’s zo’n 25 liter per dag.
Wow!
Dat zijn 25 pakken melk.

Melk komt uit de uier van de koe.
Elke uier heeft 4 spenen.
Vroeger melkte de boer met de hand, twee keer per dag. Een keer ’s morgens heel vroeg en een keer aan het begin van de avond.
Nu bepalen de meeste koeien zelf wanneer zij gemolken worden.
Dat gaat met een melkrobot.
De robot ziet welke koe klaar staat en weet precies waar de uiers van deze koe zitten.
Weet je hoe dat komt?
Omdat de koe een halsband met een chip draagt, waarin allerlei informatie zit.
De robot zet zuigers aan de spenen en haalt zo de melk uit de koe.
Knap hè?

Gemiddeld geeft een koe ongeveer 25 liter melk per dag.
Dat is net zoveel als 25 pakken melk.

Goeie vraag!
Om te beginnen weegt een koe gemiddeld zo’n 650 kilo.
Dat is ongeveer 10 keer zo zwaar als een mens.
Dus moet zij ook 10 x zoveel eten.
Maar een koe eet nog veel meer… ongeveer 60 kilo gras per dag!
En ook nog een killootje of 20 mais en krachtvoer.
Niet normaal veel, toch?
Nou voor een koe dus wel normaal.
En als je zoveel eet, kun je ook heel veel melk maken.

Net als alle zoogdieren (dus ook net als mensen), geven koeien pas melk als ze een baby hebben gekregen; een kalf.
Een koe krijgt haar eerst kalfje zo’n beetje als ze twee jaar oud is.
De koe heet dan trouwens nog geen koe, maar een Vaars.
Waarom?
Geen idee.
Nou, en als het eerste kalfje is geboren, dan gaat de vaars (eh… de koe) melk geven.
Maar eerst moet ze de hele zwangerschap wachten met melk geven.
Dat duurt net als bij de mens zo’n negen maanden.
De meeste koeien zijn dus tussen 2 en 3 jaar oud als ze melk gaan geven.

Vroeger werd de koe twee keer per dag gemolken door de boer.
Nu mogen de meeste koeien zelf weten wanneer ze gemolken willen worden.
Ze lopen dan naar de melkrobot en die weet precies welke koe hij voor zich heeft.
Dat komt omdat elke koe een halsband draagt met een chip.
De robot kan die chip lezen en ziet zo precies hoe vaak de koe vandaag al is gemolken.
Als de koe te vaak of te weinig gemolken wil worden, dan krijgt de boer een melding op zijn computer.
Dan is er iets niet goed en wordt onderzocht wat er aan de hand is met de koe.
Gemiddeld wordt een koe twee keer per dag gemolken.
Net als vroeger.

 

Koeien eten gras.
Met hun lange, ruwe tong pakken ze het gras en werken het naar binnen.
Maar dat is alleen als het lekker weer is.
Als ze in de stal staan, eten koeien gras dat door de boer is gemaaid.
Kuilgras heet dat, want de boer heeft het opgeslagen in een kuil, onder plastic.
Maar dat is nog niet alles.
Koeien eten ook snijmais. Ze zijn er gek op.
En om ervoor te zorgen dat de dames sterk blijven eten ze af en toe ook krachtvoer.
Dat is een soort snoep voor ze.
En door al dat gezonde eten kunnen ze lekker veel melk maken.

Daar zit je dan met je 4 boterhammetjes en je glaasje melk.
Alles op?
Mooi zo, buikje vol.
Moet je die koe eens zien.
Die eet de hele dag door.
Vooral gras.
Zo’n 60 kilo per dag.
En als toetje nog wat mais en krachtvoer.
Dat is totaal zo’n kilootje of 80.
Dat is net zoveel als je vader weegt. Als ie niet te dik is…

Als je zoveel eet als een koe, dan kan 1 maag dat nooit verwerken.
Een koe heeft dus 4 magen.
Zonder te kauwen slikt de koe zijn eten door. Dit voedsel (vooral gras) komt eerst in de pens, dat is de grootste maag van de koe.
Als die pens vol is, komt het gras in kleine stukjes terug in de bek van de koe.
Nee, dat is niet vies, dat hoort zo.
De koe kauwt dit eten nog een keer en slikt het weer door.
Dan is het klein genoeg voor de netmaag. Hier wordt het verteerd en gaat het zelf door naar de boekmaag. Deze derde maag haalt het vocht uit het voedsel.
Daarna wordt het eten in de lebmaag heel fijn gemaakt, zodat het door kan naar de darmen van de koe.
De darmen halen alle belangrijke voedingsstoffen uit het voedsel en zorgen dat die in het bloed van de koe komen. Via het bloed komen die voedingsstoffen op alle plekken van het lichaam waar de koe ze nodig heeft. Ook in de uier. En daar maakt de koe er melk van. Dus in die melk zitten allemaal goede voedingsstoffen.
Mooi hè?

Of koeien met elkaar kunnen praten?
Nee. Praten niet, want daarvoor moet je woorden kennen en dat is nog nooit ontdekt.
Maar koeien zijn geen domme melkrobots. In hun hoofd zit een brein met net zoveel kronkels en verbindingen als in het onze. Het brein van de koe is in verhouding groter dan dat van een kat of een hond. En dom zijn ze dus ook niet. Voorbeeld? Als ze één of twee keer tegen een schrikdraad aanlopen (en dus een schokje krijgen), dan doen ze dat niet meer. Sterker nog: als een koe ziet dat een andere koe tegen een schrikdraad loopt (en dus een schok krijgt), dan trekken sommige koeien daar een lesje uit en doen ze het zelf ook niet. Daarmee kunnen ze oorzaak en gevolg onderscheiden en daarvoor moet je behoorlijk intelligent zijn.
Maar praten is weer wat anders. Communiceren waarschijnlijk wel. Als je een koe hoort loeien, luister dan goed. Want de ene boe is de andere niet. Koeien kunnen ‘op niveau’ communiceren. Wetenschappers zijn erachter gekomen dat er verschil zit tussen loeien uit angst, vrolijkheid, boosheid of uit stress.
En… er zijn Britse wetenschappers die ontdekt denken te hebben dat koeien en hun kalfjes zelfs individueel communiceren door op een bepaalde manier te loeien. Maar dat onderzoek is nog niet helemaal afgerond.

In principe krijgt elke koe kinderen, die noemen we kalfjes.
Maar net als bij mensen is niet elke koe vruchtbaar. Een koe die niet vruchtbaar is, krijgt geen kalfjes en gaat dus geen melk geven.

Een koe kan veel eerder baby’s krijgen dan mensen. Als een kalf 1 jaar oud is, noemen we haar een pink en is ze oud genoeg om kinderen te krijgen. Ongeveer na 15 maanden wordt daarom geprobeerd de pink zwanger te maken. Daarna groeit er dus een baby in de pink. En dat groeien duurt net zolang als een mensenbaby: ongeveer 40 weken. Dus als een kalf iets ouder is dan 2 jaar, krijgt ze een kalfje. Huh? Het kalf krijgt een kalfje? Haha nee hoor, weet je nog? Het kalf noemen we vanaf 1 jaar een pink.

Een pas geboren kalfje drinkt de eerste paar dagen de melk van haar moeder koe. Dat is speciale melk die extra gezond is, waardoor een pasgeboren kalfje goed is beschermd tegen ziektes en infecties. Die melk voor het pasgeboren kalfje heet biest.

Goeie vraag!
Dat weten we eigenlijk niet precies. In Nederland zie je meestal zwarte koeien met witte vlekken. Dat zijn namelijk de koeien die het meeste melk geven. Ze heten officieel Holstein zwartbont koeien. Van dezelfde familie komen de Holstein roodbont koeien. Dat zijn dus een soort zusjes, maar daar zijn er minder van. Ze zijn groot, vaak mager en dat hoort bij een echte melkkoe.
Vroeger was dat trouwens anders. In de Middeleeuwen waren bijna alle Nederlandse koeien roodbont. Maar in 1750 kwam de veepest. Een ziekte waaraan driekwart van alle roodbonters dood gingen. Daarom werden heel snel zwartbonte koeien uit Denemarken en Duitsland gehaald. Sinds die tijd is er geen veepest meer geweest en daarom hebben we nog steeds meer zwart-witte, dan rood-witte koeien. En die witte vlekken? Ja dat hoort gewoon bij deze koeien. Net als sommige mensen wit zijn en anderen donker.
Er wonen trouwens nog tientallen andere soorten koeien in Nederland hoor. Maar dat zijn meestal koeien – en stieren – die weinig melk geven. Die koeien worden vooral grootgebracht voor hun vlees.

 

Heeft jouw moeder geen oorbellen in? Of jij zelf? Ja, die kunnen ervoor kiezen. Koeien niet. Iedere koe in Nederland moet zo’n gele ‘oorbel’ dragen, dat noemen ze een oormerk. Ze zijn het paspoort van de koe, want net als mensen moet elke koe geregistreerd zijn. Als er een kalfje is geboren meldt de boer het kalfje aan bij een centrale instantie die bijhoudt waar alle koeien zijn. De veehouder krijgt dan twee gele oormerken opgestuurd met een nummer en een streepjescode en die doet hij in de oren van het kalfje. Als er bijvoorbeeld een besmettelijke ziekte uitbreekt, dan kan via de centrale computer worden bekeken waar in Nederland koeien wonen die in aanraking zijn geweest met de zieke koeien. En als een boer zo’n koe heeft dan kan hij die laten behandelen, zodat de andere koeien niet worden besmet. Snap je?

Is dat bij jou in de buurt zo? In een groot deel van Nederland niet hoor. Heel veel koeien zijn van april tot oktober vaak buiten om lekker vers gras te eten. Maar helaas kan dat niet bij alle veehouders. Omdat ze te weinig land hebben voor alle koeien. In de winter staan alle koeien binnen en dan eten ze voornamelijk gras van het land. Als een boer z’n koeien zomers al het gras laat opeten, dan kan hij geen gras meer van zijn land halen om in de winter aan de koeien te geven. Maar gelukkig staan verreweg de meeste koeien een groot deel van het jaar lekker buiten!

Jazeker. Als de veehouder (boer) genoeg land heeft, dan laat hij zijn koeien graag de wei in.
Maar soms niet. Bijvoorbeeld als hij te weinig land heeft. Of als het, zoals tegenwoordig wel eens gebeurt in ons land, veel te warm is. Dan kiest de boer er bijvoorbeeld voor om zijn koeien alleen ‘s morgens vroeg buiten te laten staan en pas ’s avonds weer, als het een beetje afgekoeld is. Je moet naar eens gaan kijken als de koeien in april voor het eerst na de winter weer de wei in gaan. Dan zijn ze super vrolijk en springen ze.

Dat ga je niet geloven, maar het is echt waar. Een koe is maar zo’n 20-30 minuten per dag in diepe slaap. En dat halfuurtje is dan ook nog eens opgedeeld in meerdere ‘hazenslaapjes’ van zo’n 4 minuten per keer. Waarom? Geen idee, maar blijkbaar heeft ze niet meer echte slaap nodig. Een koe slaapt trouwens op haar zij. En in die slaapligging is haar slokdarmuitgang geblokkeerd. Daarom houdt ze dat niet lang vol.

Natuurlijk kun je tegen koeien praten!
Alleen kunnen ze niet terug praten, dus het is een beetje een ongezellig gesprek.
En toch: het in niet ondenkbaar dat als je vaak tegen koeien praat, dat ze daar dan iets bij voelen. Bijvoorbeeld als je steeds lieve dingen zegt. Dat zullen ze vast wel merken.
Maar zeker weten doen we het niet hoor.

Dat hangt een beetje van de boer af. Op sommige boerderijen staan zoveel koeien dat het onmogelijk is voor elke koe een naam te bedenken en die ook nog es te onthouden. Maar boeren die wat minder koeien hebben, geven hun zwart-witte meiden wel een naam. Berta 10 bijvoorbeeld. Of Greta 21. Waarom die getallen? Omdat boeren hun koeien vaak een makkelijke naam willen geven. En dan kiezen ze voor dezelfde naam als een andere koe. En door dat getal weten ze welke koe Greta 21 is. En welke Greta 22.
Weet je trouwens dat iedereen dacht dat onze koning Willem 4 zou gaan heten toen hij gekroond werd? Dat kwam omdat Nederland al koning Willem 1, 2 en 3 heeft gehad vroeger. Maar dat wilde hij niet. ‘Ik wil geen naam met een getal’, zei hij, ‘ik ben toch geen koe?’ Daarom heet onze koning Alexander.

Eten. Dat is eigenlijk het simpelste antwoord. En het klopt ook. Een koe is bijna de hele dag aan het eten of herkauwen. Eerst eet ze zoveel gras tot haar maag vol is. Dan komt dat gras terug in haar bek en gaat ze ongeveer 8 uur lang herkauwen. Daarnaast poept ze zo’n 18 keer per dag, plast ze 10 keer en drinkt ze nog ff 100 liter water. Best een druk leventje eigenlijk. Misschien slaapt ze daarom maar maximaal een half uur per dag.

Jazeker! De Hollandse zwartbont koe is een hele goede melkkoe. Nederlandse boeren leveren daarom ook heel veel melk aan het buitenland. Maar dat is niet genoeg voor iedereen die melk wil hebben. Daarom worden ook veel Nederlandse zwartbont koeien aan het buitenland verkocht.

Goeie vraag!
Waarom? Om een beetje flauw te beginnen: een koe heeft maar 1 uier. Maar elke uier heeft 4 spenen. En waarom 4 spenen? Dat weten we niet. Kijk, als een koe nou 4 kalfjes zou kunnen krijgen, dan hebben alle kalfjes 1 speen, dus dat zou logisch zijn. Maar een koe krijgt meestal maar 1 kalf en heel soms 2. Dus dan zou je zeggen: 2 spenen is genoeg. En toch heeft ze er 4. Vreemd. Dus we kunnen alleen maar zeggen: het koeienras had heel lang geleden misschien 4 spenen nodig. En ze heeft die 4 spenen altijd gehouden, maar nu zijn ze eigenlijk niet meer nodig. Het is trouwens wel handig voor het melken. Want doordat de 4 spenen tegelijk worden gemolken, is alle melk eerder uit de uier en kan de koe lekker snel weer leukere dingen doen.

Helaas, dat is niet zo. Als een koe een kalfje heeft gekregen, dan geeft het nog zo’n tien maanden melk. Maar daarna is het afgelopen. Dus als de boer wil dat de koe weer melk gaat geven dan moet hij ervoor zorgen dat de koe weer zwanger wordt. Gelukkig zijn koeien elke drie weken vruchtbaar, dus dat moet lukken. En zodra het kalfje er is, geeft moeder koe weer lekkere verse melk!

Wat een vieze vraag! Nee hoor, valt best mee. Koeien moeten inderdaad poepen, net als mensen. Alleen ietsje meer. Hoeveel kilo weten we niet precies, maar als je ongeveer 70 kilo gras per dag eet, poep je heel veel. We weten wel dat een koe zo’n 18 keer (!) per dag poept. Dat noemen we een koeienvlaai. Het ziet er een beetje vies uit misschien, maar het is veel schoner dan de meeste mensenpoep. Omdat koeien vegetarisch zijn.

Load More